“МОНГОЛЫН ЭМЭГТЭЙЧҮҮДИЙН ХОЛБОО”-НЫ ГОВЬ-АЛТАЙ АЙМАГ ДАХЬ САЛБАР ЗӨВЛӨЛ

 

Монгол улсын баруун зүгт зүүн талаараа Баянхонгор, хойд талаараа Завхан, баруун талаараа Ховд. өмнөд талаараа БНХАУ-тай хил залган оршино. Аймгийн БНХАУ-тай хиллэдэг хилийн урт 360 км болж тэдгээр нь хилийн 128-171 дүгээр тэмдгээр тэмдэглэгджээ. Говь-Алтай аймгийн нийт нутаг дэвсгэр 141.4 мянган хавтгай дөрвөлжин км. Дэлхийн цагийн 6 дугаар бүсэд байрладаг.

  

Говь-Алтай аймаг нь 18 сум, 83 багтай. Нийт  55.4 мянган хүн амтай, аймгийн төв Алтай хот, 15.8 мянган хүн амтай. Аймгийн нийт хүн амын 49.2% нь эрэгтэй, 50.8%-ийг эмэгтэйчүүд эзэлдэг.

     

Аймгийн төв Алтай хот нь  манай улсын хамгийн өндөрлөгт оршдог аймгийн нэг.  Далайн төвшнөөс дээш 2181 м өндөрт оршино. Энэ нь бараг Улаанбаатар хотын дэргэдэх Богд хан уулын  оройтой дүйцэхүйц өндөрлөг юм.

               

Тус аймагт Ээж хайрхан уулын байгалийн дурсгалт газар, төрийн тахилгат Сутай хайрхан уул, Монгол элсний байгалийн цогцолбор газар, Хасагт хайрхан уул, Бурхан буудай уулын нөөц газар, Гэгээн нуурын цогцолбор, Бигэрийн таван элс, Хүрэл морь зэрэг байгалийн үзэсгэлэнт газар олон бий.

 

ЭМЭГТЭЙЧҮҮДИЙН ЗӨВЛӨЛИЙН ТҮҮХЭЭС

       

 

Говь-Алтай аймаг 1940 оны 12 сард байгууллагдсан анхныхаа жил аймгийн Намын хороонд эмэгтэйчүүдийн ажил хариуцсан зохион байгуулагчийн орон тоотой болж, анхны зохион байгуулагчаар З.Долгор ажиллаж байжээ. Аймгийн анхдугаар их хуралд 108 төлөөлөгч сонгогдсоны 20%-ийг эмэгтэйчүүд эзэлж байв. Тус их хуралд Тайшир сумын гуравдугаар багийн эмэгтэйчүүдээс ирүүлсэн илэрхийлэлтэд “Бидний эмэгтэйчүүдээс “Говь-Алтай аймгийг байгуулж байгаа явдлыг туйлын баяртайгаар угтан хүлээн авч нам ба засгийн шийдвэрийг биелүүлэхээр анхдугаар их хурлаас гаргасан тогтоолыг ажил болгон биелүүлэхэд өөрсдийн бүхий л чармайлтыг гаргаж шинэ аймгаа боловсноор хөгжүүлэхэд хамаг хүчээр туслалцахаа батлан илэрхийлж улаан тугаар баяр хүргэв” хэмээсэн байна. 1941 онд сум бүрт эмэгтэйчүүдийн зохион байгуулагч 1, баг бүрт эмэгтэйчүүдийн төлөөлөгч 2 ажиллаж байсан байна. 

       

Тухайн үед эмэгтэйчүүдийн боловсролын асуудал тулгамдсан зорилтын нэг болж байсан тул 1941 онд МАХН-ын төв хорооноос Говь-Алтай аймгийн эмэгтэйчүүдийн зөвлөлд Цагаан толгой 50 ширхэг, 26 зүйлийн дуу, “Цэнд комиссар”, “Хөхөө” хэмээх том жүжгийн зохиол 5 ширхгийг ирүүлж байжээ. Мөн онд анх удаа Мартын 8–ны баярыг тэмдэглэж баярын хуралд нийт 150 хүн оролцож, лекц кино үзүүлэн “Майн туг” гэдэг шинэ концерт тоглож 208 хүнд сонирхуулжээ. Говь-Алтай аймаг 1955, 1956, 1971, 1973 онуудад улсад удаа дараалан тэргүүн байр эзэлж “Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон”–гоор шагнагдсан нөр их хөдөлмөрт Алтай нутгийн ажилсаг эмэгтэйчүүдийн ариун цагаан хөдөлмөрийн дээж нягтран хуримтлагдсаныг түүхэнд бахархан тэмдэглэгдсэн байна.

       

Тус аймгийн эмэгтэйчүүд Төрийн дээд эрхийг барих хурлуудад төлөөлөгч, депутатаар сонгогдон, төрийг барилцах үйл хэрэгт идвэхтэй оролцож байсан.

       

1940-1950 иад оны үед Ардын үйлдвэрлэлийн нэгдэл эрчимтэй хөгжиж, эмэгтэйчүүд олноор элсэн, дундын хөрөнгийн мал сүргийг маллах, ноос, ноолуур ашиглах, сүү цагаан идээ боловсруулах, хадлан гар тэжээл бэлтгэх ажилд ямагт манлайлан оролцсон.

       

 

1940-өөд оны үед эмэгтэйчүүдийн зохион байгуулагч, төлөөлөгчид мал аж ахуйг өсгөн үржүүлэх, сүү шимийг ашиглах, арьс шир, ноос ноолуур, түүхий эд бэлтгэлийн төлөвлөгөө биелүүлэх, хууль, дүрэм таниулах, намын шийдвэр хэрэгжүүлэх, дурсгалт ба тэмдэглэлт өдрийн ажлыг зохион байгуулах, эмэгтэйчүүдийг бичиг үсэгт сургах зэрэгт ажлаа чиглүүлж нүүдлийн “Улаан гэр”-ийг өргөн ашигладаг байжээ.

       

1960-70–аад оны үед эмэгтэйчүүдийн байгууллага улам бэхжин туршлагажиж ахуйн соёл, ариун цэврийг сайжруулах, эх хүүхдийн асуудлыг онцгой анхааран өвчлөл эндэгдэл, гэр бүлийн төлөвлөлтийг сайжруулах, төрөлт бууруулах, хүүхдийн хүмүүжил боловсролд үр нөлөө өгөхүйц дорвитой бүтээлч ажлуудад идэвхтэй оролцож ямагт манлайлагч, зохион байгуулагч, санаачлагч нь байж иржээ. Ялангуяа хөрш зэргэлдээ Зөвлөлт улсын эмэгтэйчүүдийн ахуйн соёл, өндөр боловсролын нөлөө хүчтэй нэвтэрч эхэлж байв.

       

1970-1990–ээд оны үед эмэгтэйчүүдийн байгууллагын ажил шинэ шатанд гарч эрчимтэй хөгжин шинэ, шинэ ололт амжилт, арвин баялаг туршлага хуримтлуулсан жилүүд байлаа.

       

 

1990 оны үед нийгмийн амьдралд гарсан өөрчлөлт шинэчлэлт олон ургалч үзэл хандлага манай эмэгтэйчүүдийн мэдлэг боловсрол, сэтгэлгээнд ихээхэн дэвшил өөрчлөлт гарч, эмэгтэйчүүдийн эрх ашгийг хамгаалах, тэдний боловсрол мэдлэгийг дээшлүүлэх, хөгжүүлэх ерөнхий зорилго чиглэл бүхий олон төрийн бус байгууллагууд байгуулагдав.

       

Одоогоор аймгийн эмэгтэйчүүдийн зөвлөл нь эмэгтэйчүүдийн амьдарлын чанарыг сайжруулах хөтөлбөрийн хэрэгжилтийг хангахад төрийн болон төрийн бус байгууллагуудтай хамтран хөтөлбөрийн хэрэгжилтийг эрчимжүүлэхэд шат шатны төрийн байгууллагад санал оруулах, эмэгтэйчүүдийн боловсрол, аж байдал, хөдөлмөр эрхлэлт, амжиргааны түвшингийн судалгааг гаргаж дүгнэлт хийх, асуудал дэвшүүлэх, өрх толгойлсон, орлого багатай эмэгтэйчүүдэд, төсөл хэрэгжүүлэх бололцоо олгоход туслах, сургалт зохион байгуулах, идэвхжүүлэх, эмэгтэйчүүдийн дунд социологийн судалгаа явуулж дүгнэлт гаргах, тэргүүний манлайлагч эмэгтэйчүүдийг тодруулах, алдаршуулах, гавьяа зүтгэлийг нь үнэлүүлэхэд дэмжлэг үзүүлэх чиглэл барин ажиллаж байна.

 

АЛТАЙ НУТГИЙН БАХАРХАЛ

       

 

Уншигч танд 17 наснаасаа эхлэн хөнгөн атлетикаар хичээллэж тив дэлхийн олон арван тэмцээнд амжилт гаргасан малчин бүсгүйн тухай товч мэдээлэл хүргэе.

 

        Гүнчин овогтой Аюур  1948 онд Говь-Алтай аймгийн  Төгрөг сумын Хүрэн гол багийн нутаг Үертийн ам гэдэг газар  малчин ард Гүнчингийн 2 дахь охин болон мэндэлсэн. Бага насаа эцэг эхийн гар дээр мал маллаж өссөн. 1972 онд нутгийн малчин Бозын Мигаатай гэр бүл болж  хоёр хүүхэд төрүүлж өсгөжээ.

       

Тэрээр тэмцээн уралдаанд оролцохын тулд тусгайлан ахуй хангамж эдэлж, дасгал сургуулилт, бэлтгэл хийдэггүй. Зөвхөн тал нутагтаа малаа маллаж, малчны хотноосоо хувийн зардлаараа сэтгэл зүтгэл гарган Дэлхийн тавцанд Монголын нэрээ цуурайтуулж буй төрөлхийн авьяас билэгт нэгэн юм.

       

Эдүгээ 74 насны босгыг алхсан Г.Аюуш 1978-1993 онд хүүхдийн цэцэрлэгт туслах багшаар ажиллаж байгаад 1993-оос одоог хүртэл мал маллаж байна. Тэрээр 1965-2018 онд нийтдээ хөнгөн атлетикийн 100 гаруй тэмцээн уралдаанд оролцсоноос 60 гаруйд эхний 3 байрын шагналын эзэн болсон хөдөлмөрч бүсгүй. 

       

 

Тухайлбал, 2012 онд болсон Монгол Улсын гавьяат тамирчин Д.Намжилмаагийн нэрэмжит тэмцээний 1500 метрт 1-р байр, 100 метрт 2-р байр, Дархан ҮЭХ-ны нэрэмжит олон улсын крос гүйлтийн тэмцээний 200 метрт 1-р байр, мөн оны 11-р сард Тайваньд зохион байгуулагдсан хөнгөн атлеткийн аварга шалгаруулах “Азийн мастер”-уудын 17 дахь удаагийн тэмцээнд 50-55 насанд 4-р байр эзэлж, 2013 онд Япон улсад зохиогдсон тэмцээний урилгаар шагнагдсан. Улмаар 2013 онд Япон улсад болсон Ази тивийн аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцож 400 метрт хүрэл медаль,  200 метрт хүрэл медаль,  хос хүрэл медалийн эзэн болжээ. Мөн 2014 онд Франц улсад болсон Азийн мастеруудын ахмадын тэмцээнд 200, 400 метрт алтан медаль, 1000, 1500 метрт тусгай байр эзэлсэн амжилттай байна.

       

2018 онд Малайз улсад болсон Азийн мастеруудын тэмцээнээс 1500 метрт 1-р байр, 200, 400, 800 метрт 1-р байр, 100 метрт 3-р байр.  2018 онд нийт 9 алт,  4 Мөнгө,  2 Хүрэл медаль авчээ.

       

Тэрээр сайн тамирчин төдийгүй сайн дуучин гэдгийг нутгийнхан андахгуй мэднэ. Монгол Улсын уртын дуучдын холбооны гишүүн, 2004 онд авьяаслаг ээж, Түвдэнгийн нэрэмжит урлагийн наадмын 3-р байр, Уртын дуу дуулаачдын тэмцээнд 3-р байр, Мөн аймгийн 70 жилийн ойн концерт, Чингисийн 800 жилийн ойн уртын дууны уралдаанд оролцож байсан бөгөөд Сумынхаа Хөдөлмөрийн аваргаар 5 удаа шалгарч байсан залуу хойч үедээ зөв үлгэр дуурайлал үзүүлж байгаа ахмад тамирчин юм.

 


Энэ МЭДЭЭ танд таалагдаж байвал Like хийгээрэй. Танд баярлалаа.
Манай САЙТ танд таалагдаж байвал Like хийгээрэй. Танд баярлалаа.