Танхим дүүрэн үзэгчтэй "TEDxDarkhan" Дарханчуудын талархлы…
2019 оны 10 сарын 15
Хамтын ажиллагааны гэрээнд гарын үсэг зурлаа
2019 оны 10 сарын 15
МЭХ-ны Ерөнхийлөгч Б.Оюунгэрэл "Гэр бүлийн тухай хууль"-ийн …
2019 оны 10 сарын 15
Өнөөдөр "Дэлхийн гар угаах өдөр"
2019 оны 10 сарын 15
Эрүүгийн хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах талаар МЭХ-ны хуулий…
2019 оны 10 сарын 14
"ХАМТДАА ХАМГААЛЪЯ" хөдөлгөөнийг дэмжиж ажилласан байгууллаг…
2019 оны 10 сарын 11
ФОТО: Төв талбайд болсон охидын эрхийн төлөөх цуглаан
2019 оны 10 сарын 11
УИХ-ЫН ДАРГА Г.ЗАНДАНШАТАР МЭХ-НЫ ЕРӨНХИЙЛӨГЧ Б.ОЮУНГЭРЭЛ БО…
2019 оны 10 сарын 11
Б.Галиндэв: Бид нэгдэж чадвал хүчирхийлэл бол цаг зуурын үзэ…
2019 оны 10 сарын 10
Д.Гомбодорж: "Хамтдаа Хамгаалъя"-д Монголын тамирчид нэгдэж …
2019 оны 10 сарын 10
Э.Цэндбаатар: "Хамтдаа Хамгаалъя" хөдөлгөөнд бид нэгдэж байн…
2019 оны 10 сарын 10
Б.Мишээл: Бага насны хүүхдийг хүчирхийлэх гэмт хэрэгтэй тэмц…
2019 оны 10 сарын 10
А.Өнөржаргал: Монгол эр хүн бүр "Охидоо Хамгаалах"-д хамтдаа…
2019 оны 10 сарын 10
МЭХ-ны Дорноговь аймаг дахь зөвлөл 1000 ээжийн чуулга-уулзал…
2019 оны 10 сарын 10
МЭХ-ны Дархан-Уул аймаг дахь зөвлөл TEDxDarkhan-г зохион бай…
2019 оны 10 сарын 10
УИХ-ын дарга Г.Занданшатартай холбогдох хуулиудад өөрчлөлт о…
2019 оны 10 сарын 09
Н.Наранбаатар: Насанд хүрээгүй хүүхдийн эсрэг бэлгийн хүчирх…
2019 оны 10 сарын 09
"Хамтдаа Хамгаалъя" цуглаан Сүхбаатарын талбайд болно
2019 оны 10 сарын 09
М.Мягмар: Эрчүүд, аавууд, ах нар бид охин үрээ хамгаалж, хай…
2019 оны 10 сарын 09
Б.Болорцэрэн: ОХИНДОО БЭЛЭГЛЭЖ ЧАДАХ ХАМГИЙН ГОЁ ИРЭЭДҮЙГ ОЛ…
2019 оны 10 сарын 08
Б.Түвшин: Айл бүр эрэгтэй хүүхдээ зөв хүн болгон хүмүүжүүлэх…
2019 оны 10 сарын 08
Б.Оюунгэрэл: "Хамтдаа Хамгаалъя" хөдөлгөөнд аав, ээжүүдийг н…
2019 оны 10 сарын 08
Балетчин Д.Алтанхуяг "Хамтдаа Хамгаалах"-аар нэгдлээ
2019 оны 10 сарын 08
Ц.Амарбаясгалан: Хүчирхийллийн эсрэг Хамтдаа дуу хоолойгоо х…
2019 оны 10 сарын 07
Г.Амгаланбаатар: "Хамтдаа Хамгаалъя" цуглаанд нэгдэхийг ааву…
2019 оны 10 сарын 07
Ирээдүйнхээ төлөө нэгдэцгээе
2019 оны 10 сарын 07
Ж.Эрхэмбаатар: Хүүхэд багачуудаа бид "Хамтдаа Хамгаалж" чадн…
2019 оны 10 сарын 07
М.Батбилэг "Хамтдаа Хамгаалъя"-д нэгдлээ
2019 оны 10 сарын 07
Өнөөдөр Монголын багш нарын баяр тохиож байна
2019 оны 10 сарын 04
"Хүүхдийг хүчирхийлж байгаа нөхдүүдэд Аав, Монгол эр хүний ө…
2019 оны 10 сарын 04
“Хамтдаа Хамгаалъя” цуглаанд нэгдэцгээе
2019 оны 10 сарын 04
МЭХ ХОЛБОГДОХ ХУУЛИУДАД НЭМЭЛТ ӨӨРЧЛӨЛТ ОРУУЛАХААР СУДЛАЖ БА…
2019 оны 10 сарын 02
Б.Оюунгэрэл: Хүчирхийлэлд өртөж байгаа эмэгтэйчүүдийн дийлэн…
2019 оны 10 сарын 02
"Байгууллагын дотоод харилцаа, бүтээмжийг дээшлүүлэх" сургал…
2019 оны 10 сарын 01
Балетчин Д.Алтанхуяг "Соёлыг түгээгч" батламжаа гардан авлаа
2019 оны 09 сарын 30
Амжилт гэдэг хэр их баяжсанаар бус хэдэн хүний амьдралд эерэ…
2019 оны 09 сарын 30
Б.Тунгалагтамир: Өрх гэрийн хүндийг эмэгтэйчүүд үүрч байна
2019 оны 09 сарын 30
ЦУОШГ: Цаг агаарын аюултай үзэгдлээс сэрэмжлүүлж байна
2019 оны 09 сарын 30
Ахмадууддаа хүндэтгэл үзүүллээ
2019 оны 09 сарын 27
Өнөөдөр дэлхийн аялал жуулчлалын өдөр тохиож байна
2019 оны 09 сарын 27
БАЛДОРЖ шагналтнууд тодорлоо
2019 оны 09 сарын 27
Г.Амартүвшин: Эмэгтэйчүүдийн эрхэлдэг бизнес нь санхүүгийн х…
2019 оны 09 сарын 27
Ахмадын баяраар Алтан гадас одонгоор энгэрээ мялаалаа
2019 оны 09 сарын 26
"Илүү сайхан ирээдүйн төлөө" Тунхаглал
2019 оны 09 сарын 26
З.Нарантуяа: Эмэгтэйчүүдийн эрхэлдэг бизнесийг дэмжиж ажилла…
2019 оны 09 сарын 25
Б.Оюунгэрэл: Эмэгтэйчүүдийн хөгжлийн бодлоготой болох хэрэгт…
2019 оны 09 сарын 25
‘The Hu’ хамтлагийн ‘Гэрэг’ цомог ‘Billboard’-ын дэлхийн жаг…
2019 оны 09 сарын 25
ҮНДЭСНИЙ НОМЫН САНГИЙН САН ХӨМРӨГТ ТУЛУЙ ХААНЫ УДМЫН СУДАР Н…
2019 оны 09 сарын 24
МЭХ "Хамтдаа хамгаалъя" аяныг улс даяар эхлүүллээ
2019 оны 09 сарын 24
Х.Булгантуяа: Жендэрийн мэдрэмжтэй төсөвийн төлөвлөлт хийгдд…
2019 оны 09 сарын 17
МОНГОЛЫН ЭМЭГТЭЙЧҮҮДИЙН ХОЛБОО ДЭЛХИЙН ГЭР БҮЛИЙН ӨДРИЙГ “АР…
2019 оны 08 сарын 20
МЭХ-ны Хүндэт ерөнхийлөгч Д.Мөнхөө Ерөнхий сайдын зөвлөх бол…
2019 оны 08 сарын 20
МЭХ-ны зуны сургалт хоёр дахь өдрөө үргэлжилж байна
2019 оны 08 сарын 20
Энэ жилээс “Дэлхийн гэр бүлийн өдөр”-ийг улс даяар үр дүнтэй…
2019 оны 08 сарын 20
МЭХ ХУУЛИЙН БОДЛОГЫН ЗӨВЛӨЛТЭЙ БОЛЛОО
2019 оны 08 сарын 21
ARIUNAA SURI брэндийг үүсгэн байгуулагч С.Ариунаа: Энэ том г…
2019 оны 08 сарын 21
Дэлхийн эмэгтэйчүүдийн дээд чуулганд МЭХ 12 дахь жилдээ орол…
2019 оны 08 сарын 21
ХАТТАЙ ТӨМӨР ЗОРЖ, ХАЛУУН МЕТАЛЛТАЙ ХАРЬЦДАГ БҮСГҮЙ
2019 оны 08 сарын 20
Б.ОЮУНГЭРЭЛ: СОЁН ГЭГЭЭРЛИЙГ ЭРЭЛХИЙЛЖ МОНГОЛ ДАРХЛААГ БИЙ Б…
2019 оны 08 сарын 21
Монголын эмэгтэйчүүдийн холбоо "Уран бүсгүйчүүдийн нэгдэл" с…
2019 оны 08 сарын 21
Эмэгтэйчүүдийн холбооны Ерөнхийлөгч Элчин сайдуудтай уулзлаа
2019 оны 08 сарын 21
Гэр бүлийн бүрэн бүтэн байдал улсын ирээдүйг тодорхойлох хам…
2019 оны 08 сарын 21
“АЛУНГОО-2018 ЦОМ”-ЫН ЭЗЭД ГАДААДАД АЯЛЛАА
2019 оны 08 сарын 20
Монголын эмэгтэйчүүдийн холбоо
2019 оны 08 сарын 21
Монголын эмэгтэйчүүдийн холбооны Ерөнхий зөвлөлийн ээлжит ху…
2019 оны 08 сарын 21
БНСУ-ын виз мэдүүлэхэд 5 сая төгрөгийн барьцаа байршуулдгийг…
2019 оны 08 сарын 26
Далайд гарцгүй эмэгтэйчүүдийн чуулган Монголд болно
2019 оны 08 сарын 21
ШАН ТАТАГЧ
2019 оны 08 сарын 23
МЭХ УИХ-ын дарга Г.Занданшатарт хүүхдийг хүчирхийлэхийн эсрэ…
2019 оны 08 сарын 21
МЭХ "Хамтдаа хамгаалъя" аяныг улс даяар эхлүүллээ
2019 оны 09 сарын 24
МЭХ ОРОН НУТГИЙН САЛБАР ЗӨВЛӨЛӨӨ ЧАДАВХЖУУЛАХААР АЖИЛЛАЖ БАЙ…
2019 оны 08 сарын 21
Ч.БАТЧУЛУУН: 93 жилийн түүхтэй сэтгүүлийн 30 гаруй жилтэй …
2019 оны 08 сарын 21
Б.Оюунгэрэл: Багш та хүүхэд бүхэнд замч нь, хүн бүрт хөтөч н…
2019 оны 08 сарын 21
Олон Улсын Улаан Загалмайн Др.Гвендолин Пэн хүндэт зочноор о…
2019 оны 09 сарын 03
МЭХ-ны Ерөнхийлөгч “Олон улсын бизнес эрхлэгч эмэгтэйчүүд”-и…
2019 оны 08 сарын 20
Эрүүлжүүлэгдэж буй эмэгтэйчүүдийн нас залуу, давтамж нэмэгдэ…
2019 оны 08 сарын 21
Алсрах тусам тодордог хол өндрийн оргил
2019 оны 08 сарын 21
ГЭГЭЭН АЛСЫН ТЭМҮҮЛЭЛ
2019 оны 08 сарын 20
АНУ-ын ЭСЯ-д уулзалт зохион байгууллаа
2019 оны 08 сарын 21
Хүн амины хэргээр шийтгүүлсэн эмэгтэйчүүдийн талаас илүү хув…
2019 оны 08 сарын 21
Шведийн сайд Пер Андерс Сунессон туршлагаасаа хуваалцаж, илт…
2019 оны 09 сарын 03
Г.Амартүвшин: Эмэгтэйчүүдийн эрхэлдэг бизнес нь санхүүгийн х…
2019 оны 09 сарын 27
МЭХ-ны Солонгос дахь төлөөлөгчийн газар БНСУ-ын эмэгтэйчүүди…
2019 оны 08 сарын 21
МЭХ-ны Төв аймаг дахь салбар зөвлөл хуралдлаа
2019 оны 08 сарын 20
Якутын эмэгтэйчүүдийн авто аяллын баг МЭХ-нд зочиллоо
2019 оны 08 сарын 27
Монголын эмэгтэйчүүдийн холбоо, ХЧДМЗ-тай хамтран ажиллана
2019 оны 08 сарын 21
МЭХ-ны төлөөлөл ШШГЕГ-ын Сургалт хүмүүжлийн тусгай байгуулла…
2019 оны 08 сарын 21
НҮБ-ын Анна-Карин Жатфорс зочин илтгэгчээр оролцож, үг хэлнэ
2019 оны 09 сарын 05
ТА СОЛОНГОС УЛСАД ХУУЛЬ БУСААР ОРШИН СУУСАН Ч ЭРХ ЗҮЙН ТУСЛА…
2019 оны 08 сарын 21
Эмэгтэйчүүдийн дипломат клуб
2019 оны 08 сарын 21
Гишүүн байгууллагууд
2019 оны 08 сарын 21
Н.Наранцэцэг: ТЭМЭЭ БОЛ Хүний тэвчээр, зоригийг сорьсон ТЭНГ…
2019 оны 08 сарын 21
"Илүү сайхан ирээдүйн төлөө" Тунхаглал
2019 оны 09 сарын 26
Голдман" шагналын эзнээр Монгол эмэгтэй шалгарчээ
2019 оны 08 сарын 21
Эх орон, тусгаар тогтнол иргэн, гэр бүл дээр оршин тогтнодог
2019 оны 08 сарын 20
Тэсэж, Тэмцэж, Тэмүүлж бүтээсэн он жилүүдийн сүлжээс
2019 оны 08 сарын 20
"Байгууллагын дотоод харилцаа, бүтээмжийг дээшлүүлэх" сургал…
2019 оны 10 сарын 01
БНСУ-ын Инсоок Гвон өөрийн орны сайн туршлагаас хуваалцана
2019 оны 09 сарын 05
Б.Оюунгэрэл: Хүчирхийлэлд өртөж байгаа эмэгтэйчүүдийн дийлэн…
2019 оны 10 сарын 02
Монгол улсын Аварга малчин Л.Сүрэн: Илгээлтийн ЭЗЭН
2019 оны 08 сарын 23
Б.Галиндэв: Бид нэгдэж чадвал хүчирхийлэл бол цаг зуурын үзэ…
2019 оны 10 сарын 10
Өнөөдөр "Дэлхийн гар угаах өдөр"
2019 оны 10 сарын 15
Хамтын ажиллагааны гэрээнд гарын үсэг зурлаа
2019 оны 10 сарын 15
Танхим дүүрэн үзэгчтэй "TEDxDarkhan" Дарханчуудын талархлы…
2019 оны 10 сарын 15
МЭХ-ны Ерөнхийлөгч Б.Оюунгэрэл "Гэр бүлийн тухай хууль"-ийн …
2019 оны 10 сарын 15
"Хамтдаа Хамгаалъя" цуглаан Сүхбаатарын талбайд болно
2019 оны 10 сарын 09
М.Мягмар: Эрчүүд, аавууд, ах нар бид охин үрээ хамгаалж, хай…
2019 оны 10 сарын 09
Н.Наранбаатар: Насанд хүрээгүй хүүхдийн эсрэг бэлгийн хүчирх…
2019 оны 10 сарын 09
УИХ-ын дарга Г.Занданшатартай холбогдох хуулиудад өөрчлөлт о…
2019 оны 10 сарын 09
МЭХ-ны Дархан-Уул аймаг дахь зөвлөл TEDxDarkhan-г зохион бай…
2019 оны 10 сарын 10
МЭХ-ны Дорноговь аймаг дахь зөвлөл 1000 ээжийн чуулга-уулзал…
2019 оны 10 сарын 10
А.Өнөржаргал: Монгол эр хүн бүр "Охидоо Хамгаалах"-д хамтдаа…
2019 оны 10 сарын 10
Б.Мишээл: Бага насны хүүхдийг хүчирхийлэх гэмт хэрэгтэй тэмц…
2019 оны 10 сарын 10
Э.Цэндбаатар: "Хамтдаа Хамгаалъя" хөдөлгөөнд бид нэгдэж байн…
2019 оны 10 сарын 10
Д.Гомбодорж: "Хамтдаа Хамгаалъя"-д Монголын тамирчид нэгдэж …
2019 оны 10 сарын 10
УИХ-ЫН ДАРГА Г.ЗАНДАНШАТАР МЭХ-НЫ ЕРӨНХИЙЛӨГЧ Б.ОЮУНГЭРЭЛ БО…
2019 оны 10 сарын 11
ФОТО: Төв талбайд болсон охидын эрхийн төлөөх цуглаан
2019 оны 10 сарын 11
"ХАМТДАА ХАМГААЛЪЯ" хөдөлгөөнийг дэмжиж ажилласан байгууллаг…
2019 оны 10 сарын 11
Эрүүгийн хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах талаар МЭХ-ны хуулий…
2019 оны 10 сарын 14

Алсрах тусам тодордог хол өндрийн оргил

 

Монголын эмэгтэйчүүдийн холбоо түүхт 95 жилийн ойгоо тохиолдуулан үеийн үед тус байгууллагыг удирдан чиглүүлж, тухайн цаг үедээ өөрийн өнгө төрх, үйл хэргээр охид эмэгтэйчүүддээ үлгэрлэн, нийгмийн тэргүүн эгнээнд дарцаглан явсан дарга нарынхаа гэгээн дурсгалыг хүндэтгэн цуврал нийтлэл гаргаж эхэлсэн. Энэ удаа тус байгууллагыг нийт 25 жил удирдсан, гурав дахь дарга Сономын Удвалын гэгээн дурсгалд зориулан энэхүү тэмдэглэлээ эмхтгэлээ.

 

Энэ эрхэм хүмүүний суу билэг, яруу алдар 20-р зуунд Монголын ард түмэнд үнэ хүндтэйгээр мөнхөрч, энэ цагийн бидний балчир насны дурсамжинд домог шиг тод дүр болон үлдсэн байна. Эрхэмсэг ахайтан С.Удвалын амьдрал тэмцэл, хичээл зүтгэл, боловсрол мэдлэг, үлгэрлэл энэ цагт хэн хүний хүрч үл чадам, алсрах тусам тодордог хол өндрийн оргил шиг тэртээд сүндэрлэнэ.

 

“Уулын оргил холдох тусам тодордог” хэмээх үгийг онцлон хэлсэн хүн бол соёлын гавьяат зүтгэлтэн зохиолч С.Оюун гуай юм. Тэрээр “1990-ээд оны ардчилал шинэчлэлийн давлагаат он жилд Улс төрийн товчоо, АИХ-ын тэргүүлэгчдийг засгийн эрхээс буулган “явгалсан”, шинэ үеийнхний эвгүй авир, ойворгон зан алдаа байсан. Ирээдүй хойч маань нэг л өдөр үүнийг ойлгож, ухаарах үе ирнэ” хэмээн итгэдэг байснаа ярьж, их зохиолч, ухаалаг удирдагч, Монгол сэхээтэн Удвал ахайтан бол “Алсран холдох тусам тодоос тод харагддаг, өндөр уулын оргил. Түүний энд хүрэх удирдагч ойрын үед дахин төрөх нь юу л бол” хэмээгээд энэ эрхэм хүний ажил амьдралын түүхийг шүүх эрх хэнд ч байхгүй” гэдэг утгыг сануулан байж өгүүлсэн юм.

 

 

Олон ном хэвлэлд Сономын Удвал даргын бага насны амьдрал, намтар түүхийг тодорхой өгүүлсэн байх тул энэ удаад Монголын эмэгтэйчүүдийн байгууллагын тэргүүн, дэлхийн дайдад Монголын эмэгтэйчүүдийн байгууллагын нэр төр, эмэгтэй удирдагчийн нарийн нандин ухааныг бахархалтайгаар харуулж явсан он цагийн хэлхээс рүү уншигч таныг хөтлөхийг хүсч байна.

 

“Монголын эмэгтэйчүүд” сэтгүүлийн эрхлэгчээр 16 жил ажилласан Т.Должин гуайн дурсамжинд “Янжмаа даргыг таалал төгссөний /1962 оны 1-р сарын 1/ дараа С.Удвал гуай Монголын эмэгтэйчүүдийн хорооны даргаар сонгогдон, энэ байгууллагыг удирдах үүргийг нам төрөөс асар их итгэл өгч түүнд хариуцуулсан. Тэрээр ажлаа хүлээж аваад Эмэгтэйчүүдийн төв зөвлөлийн тэргүүлэгчдийг хуралдуулж “Их жанжин Сүхбаатарын гэргий Янжмаа гуай хоцрогдсон Монгол оронд эмэгтэйчүүдийн хөдөлгөөнийг санаачлан зохион байгуулж, эмэгтэйчүүдийн хоцрогдлыг арилгах, гэгээрүүлэх, тэднийг нийгмийн амьдралд идэвхтэй оролцуулах асар их ажил хийсэн том зүтгэлтэн. Түүний удирдаж байсан том байгууллагыг та бид өнөөдөр хүлээн авлаа. Энэ ажлыг Монголын эмэгтэйчүүд, ард түмний сэтгэл санаанд хүртэл хийнэ гэдэг тун хэцүү шүү. Үүнийг бид алхам тутамдаа сайн бодож ажиллах ёстой” гэж хэлж байж билээ” хэмээн дурссан байна. Түүнчлэн үйлдвэр, хөдөө аж ахуй, үйлчилгээний байгууллагад түшиглэн эмэгтэйчүүдийн соёлжих танхим байгуулж, ахуйд соёлыг нэвтрүүлэх, бүсгүйчүүдийг төрөл бүрийн хоол нарийн боов хийж сурахад зааварчлан чиглүүлэх, зочны ширээгээ засах, нярай хүүхдээ арчлах асрахад хүртэл анхны мэдэгдэхүүн олгодог, эмэгтэйчүүдийг үс хумсаа засах, будах зэрэг амьдрал ахуйд нэн ойр олон зүйлд сургах, чиглүүлэх ажлуудыг зохион байгуулж байсныг тэмдэглэжээ.

 

Мөн 1960-1970-аад оны үед ХАА-н нэгдлүүд зохион байгуулалтын хувьд бэхжин хөрөнгө мөнгөтэй болсон тэр үед нэгдлийн төвд, төрөх эмэгтэйчүүдэд зориулсан амрах байрыг бариулж, түүнд оёдлын машин, индүү, утас, хайч зэрэг ойр зуурын хэрэгцээт зүйлсийг байрлуулан тогоочтой болгож байсан нь хөдөөгийн хүүхэд эмэгтэйчүүдийн төлөө гаргасан асар том ухаан, санаачилга байжээ. Тэр санаачилгыг нь дэмжсэн нэгдлийн дарга нарт өөрөө ч талархал илэрхийлдэг байсан гэдэг.

 

 

Орчин үеийн охид эмэгтэйчүүд бид жендэрийн тухай нэлээд ярьцгаадаг моод дэлгэрсэн. Тэгвэл энэ асуудлыг тэртээ он жилүүдэд С.Удвал дарга хэрхэн шийдвэрлэж байсныг энд онцолъё. Тэрээр Монголын хувьсгалт залуучуудын эвлэл, Монголын үйлдвэрчний эвлэл болон  бараг бүх яамдын орлогч сайдын албыг эмэгтэй хүнээр хашуулах тухай Намын төв хорооны тогтоол батлуулахад онцгой үүрэг гүйцэтгэсэн байна.

 

Харин өөрөө бага балчир долоохон насандаа гэрээр бичиг үсэг сурч, тал бичээчээр ажиллаж эхэлсэн ба сүүлд Улаанбаатар хотод 2-3-р бага сургуулиудад 1 жил суралцсан. 1941 онд Намын шинэ хүчний дээд сургуульд элсэн орж, улмаар 1942 онд Дорно дахины институтэд суралцахаар явсан ч, 1944 онд Орос оронд дайн эхэлсэн учраас эргэж явалгүйгээр, өмнө нь сурч байсан сургуульдаа нэг жил суралцан төгсжээ. Мөн 1957 онд ЗХУ-д Коммунист намын дээд сургуульд суралцаж 1960 онд ОНЦ дүнтэй төгссөн гэдэг мэдээлэл бий.

 

Түүний тухай Зохиолч сэтгүүлч Б.Номинчимэд: “Монголын зохиолчдын эвлэлийг удирдан ажилласан ганц эмэгтэй, Сүхбаатарын одонгоор шагнагдсан эмэгтэй удирдагч. Энэ бүхнийг бодох бүр С.Удвал дарга үнэхээр л, ёстой нэг санаа алдмаар, бодол алдармаар. Ази Африкийн зохиолчдын “ЛОТУС” шагналыг харь орноос хүртсэн ганц зохиолч бол Сономын Удвал. …Арваад удаа депутатаар сонгогдож, 40 жил төр барилцан, 22 жил Ардын их хурлын тэргүүлэгчээр сонгогдсон энэ хүнийг  “Цагийг эзэлсэн хатагтай” гэхээс өөр арга алга” хэмээн бичсэн нь бий.

 

 

С.Удвал Монголын эмэгтэйчүүдийн байгууллагыг 1949-1954, 1962-1982 хүртэл нийт 25 жил удирдахдаа зөвхөн Монгол сэхээтэн, Монголын удирдагч байгаагүй. Дэлхийн бүх орны эмэгтэйчүүдийн байгууллага төлөөлөгчөө илгээсэн 1975 оны Дэлхийн эмэгтэйчүүдийн их хуралд тэргүүлэгчдийн байранд сууж, салбар хуралдааныг удирдан, хурал дээр элдэв маргаан таслах болоход Олон улсын Ардчилсан эмэгтэйчүүдийн холбооны ерөнхийлөгч Фрида Браун гуай нэг бус удаа С.Удвал даргын саналыг сонсож байсан гэдэг. Ийнхүү Монголын эмэгтэйчүүдийн байгууллага С.Удвал даргын үед дэлхийн бусад улсуудад өөрсдийн орны, тэр дундаа эмэгтэйчүүдийн байгууллагынхаа туршлагаас зааварчилж байсан түүхтэйг их ахайтны хүү Б.Өнөбаатар нэгэн удаа хуучилж байв. Тэрээр хэлэхдээ “Лаос, Вьетнамчууд дайны дараа эмэгтэйчүүдээ хэрхэн нийгэмшүүлэх вэ? гэдэг асуудлыг тавьж байх үед манай улс социалист орон болсон байсан. Тиймээс тэдгээр улсууд Монголын эмэгтэйчүүдийн байгууллагаас туршлага судалдаг байлаа. Монголын эмэгтэйчүүд хэрхэн хөгжиж, улс орон нь хэрхэн хөл дээрээ боссоныг дайнд нэрвэгдсэн Япон, Солонгос, Камбожууд анхааралтай ажиглаж суралцаж байсан. Дайны үед Америк цэргүүдэд үйлчилдэг тусгай лагерьт байршиж байсан тэдгээр улсуудын эмэгтэйчүүдийн сэтгэл зүйг засах, нийгэмшүүлэх гэдэг хүндхэн асуудал болохыг ээж ярьдаг байлаа. “Дайн үзсэн орныхон их хэцүү, охид, хүүхнүүд нь бүр ч илүү зовлон амсдаг юм байна” хэмээн хэлж байсан” гэж өгүүлсэн юм.

 

 

Энэ бол Монголын эмэгтэйчүүдийн байгууллага тэртээ он жилүүдэд гадаад харилцаагаа хэрхэн хөгжүүлж, Азидаа төдийгүй, дэлхийн бусад улс орнуудад үлгэрлэн, эрдэм боловсрол жагссан, ухаалаг сайхан удирдагчийнхаа хүчинд Азийн цээжинд нүүр бардам алхах бахдам түүхийг бичиж үлдээхийн үндэс суурь болж байсны гэрч.

 

Монголын эмэгтэйчүүдийн хорооны орлогч дарга асан Б.Хэнмэдэх гуай 2006 оны 4-р сарын 21-ний “Өнөөдөр” сонинд бичсэн нийтлэлдээ С.Удвал гуай бол гадаадад Монголын амьд нэрийн хуудас болж, ХХ зууны дунд болон сvvл үеийн дэлхийн олон алдартай хүмүүс, тухайлбал, Бразилийн зохиолч Ж.Амаду, Кубын яруу найрагч Н.Гильен, Чилийн яруу найрагч П.Неруда, Зөвлөлтийн зохиолч К.Симонов, сансрын анхны нисгэгч В.Терешкова, Олон улсын ардчилсан эмэгтэйчүүдийн холбооны анхны ерөнхийлөгч Эжени Коттон нар гээд л түүний танилуудыг дурдаад баршгүй. Удвал гуай өөрийн орны өндөр шагналаас гадна Энх тайвны төлөө Ж.Кюригийн медаль, Ази-Африкийн зохиолчдын “Лотос” (бадамлянхуа) шагналтай. Төр нийгмийн өндөр албыг хашихын сацуу нэг охин, гурван хүү төрүүлж өсгөсөн ухаалаг ээж хэмээн өгүүлээд “Би эх орон, ард түмэн, сайн нөхдийн дэмжлэг туслалцаатайгаар амаргvй олон өдрүүдийг туулж өнгөрvvлсэн. Энэ дэлхийн олон арван ухаант, суут, сод хүмүүстэй нүүр тулан уулзаж, учирч явахдаа Монгол хэмээх нэгэн нэрийг ертөнцийн чихнээ дуурсгах л гэснээс биш, би гэдэг өчүүхэн нэрээ дуурсгах гэж хэзээ ч яваагүй” гэж бичсэн өөрийнх нь өгүүллээс иш татан “Тэр их ухаантан ямар төлөв даруу нэгэн байсны нотолгоо биш гэж үү” хэмээн онцолжээ.

 

 

Монголын эмэгтэйчүүд сэтгүүлийн 2018 оны 12-р сарын тусгай дугаарт түүний хүү Б.Өнөбаатартай нь хийсэн ярилцлага нийтлэгдсэнээс хойш “С.Удвал ахайтны амьдралын сүүлчийн он жилүүд хэрхэн өнгөрсөн, хэрхэн аж төрж байсан бол?” гэх бодол төрж байв. Учир нь Б.Өнөбаатар гуай хүүгийн хувьд “Ээжтэйгээ хамт өнгөрүүлсэн цаг хугацаа тун бага байсан нь чамлалттай санагддаг” гэдгээ нуугаагүй юм. Зохиолч С.Оюун гуай дурсахдаа: “Нэг өглөө дарга өөрөө явган, гялгар хар машин нь араас нь зугуухан дагачихсан явж байхтай таарсан. Тэгсэн “Би Өнөбаатарынх руу явж байна аа. Залагдаад байгаа юм уу, зарагдаад байгаа юм уу мэдэхгүй ээ, хүүхэд харах ажилтай” гээд жаргалтайгаар инээж билээ. Тэр байдлаас нь харахад энэ улсын хэчнээн том дарга байсан ч эх хүнийхээ хувьд бусдын нэгэн адил эгэл энгийн, ач гучийнхаа өмнө сайн эмээ, тийм л сайхан хэлбэр маяггүй хүн байсан даа” хэмээн хэлсэн юм. Түүний дараа С.Удвал агсны жолооч гэж ямар хүн байгаа бол? гэж бодогдон мөн л том хүү рүү нь утас цохивол “Засгийн газрын авто баазад олон жил тэрэг барьсан Монгол Улсын гавъяат тээвэрчин Б.Осоржамаа хэмээх эмэгтэй сүүлд ээжид минь үйлчилж байсан. Тэр хүн ээжийн тухай энгүүн сайхан дурсамжаа хүүрнэж мэдэх юм” гэсэн билээ.

 

Ингээд сэтгүүлч би 2019-оны 2-р сарын 21-ны 16 цагийн орчимд хотын төвийн нэгэн дүүрэгт 20-р зууны гарамгай удирдагч, Монголын бүх эмэгтэйчүүдийн “ээж”, Монголын зохиолчдын тулах багана тэрхүү эрхэмсэг авхайн тухай Монгол Улсын  гавъяат тээвэрчин Б.Осоржамаатай “дулаахан” яриа өрнүүлсэн юм.

 

 

Тэрээр: “Би даргыг АИХ-ын тэргүүлэгчдийн газарт ордонд суудаг болсон хойно дуудлагаар үйлчилдэг томилгоо авсан. Манай дарга тун энгийн, уужуу тайван ухаантай, ямар нэгэн шуналгүй, ядарсан эмэгтэйчүүдийн янз бүрийн өргөдлийг заавал шийдвэрлэнэ. Нэг удаа хөдөө явж, хамт айлд орлоо. Би даргаас их зүйл ойлгосон. Тэр айл даргад хонины дал чанаж өгсөн юм. Тэгэхэд дарга “За баярлалаа, далаа нөхөртөө өг өө. Би наад жижиг махнаас нь идье” гэж хэлж өрхийн тэргүүнээ дээдэлж хүндлэх ёстойг тэр айлын эзэгтэйд, надад ч тэр үгээр, өөрийн үлгэрлэлээрээ ойлгуулсан юм. Хожмоо би үүнийг охиндоо сургаж билээ. Тэр хүний ухаан, ухамсар, тэвчээр гэж бахархмаар. Алт мөнгө огт зүүхгүй, ухаантай хүн эрдмээр л өөрийгөө чимдэг юм билээ. Би олон дарга нарт үйлчилсэн. Удвал дарга шиг удирдагч дахин төрөх болов уу даа. Би хоёр жил орчим дуудлагаар ажилласан. Тэр хооронд “Ахмадын хорооны дарга” болсон байсан. Ажлаасаа буусныхаа дараа “За яахав, энэ бол амьдралд байдаг л юм, Осоржамаа. Төр намайг их хайрлаж, эрхлүүлжээ. Гэхдээ намайг юу, юу ч үгүй тушаал буулгалаа. Түүх эргэж харуулах бодох цаг бий хүү минь” гэж дуугарч байсан. Дараа нь Монголд олон улсын зохиолчдын уулзалт болох үеэр Оросоос ирсэн нэгэн зохиолч эмэгтэйд Удвал дарга “Би ажил ч үгүй, юу ч үгүй, ямар дутагдал гаргаснаа ч мэдэхгүй, үзэгтэйгээ л үлдлээ” гэж хэлж байсан. Харин нэг удаа амралтын өдөр зусланд гарна гээд дуудсан. Бороотой өдөр, би давхиад очтол замын хажууд шүхэр барьчихсан зогсож байлаа. Тэгсэн намайг дуудаад “Чи тэр хүнийг хар даа” гэхэд ойрхон зайд шаравтар царайтай өвгөн зогсож байсан. Тэгсэн дарга “Би энэ хүнтэй дэр нэгтгэх гэхээс илүү данхтай цайгаа хувааж уух хань болж явна аа, бие биедээ. Хэдийгээр хүүхдүүд минь надад сайн ч тус тусдаа амьдралтай, би ганцаарддаг л байхгүй юу” гэж хэлсэн. Тэр хүн нь Дорж гэдэг хүн байсан даа. Сүүлд даргыг эмнэлэгт хэвтчихсэн байхад би сүү дөхүүлж өгөхөөр гэрт нь ороход Дорж гуай даргын хувцсыг угаагаад хэцэн дээр тэгшхэн тохох гэж асар их чармайн, настай хүний тамир муутай гараар дутуу мушгичихсан тэр хувцаснаас ус нь дусаад л... Одоо бодоход яг л кино шиг... С.Удвал дарга эмэгтэй хүнийхээ хувьд надад бас нэг зүйлийг маш нарийн ойлгуулсан. Нэг удаа надаас “Жаамаа, чамд унтлагын хувцас бий юу?” гэхэд нь “Байхгүй ээ, нялх хүүхэдтэй би хүүхэд хөхүүлэхэд амар гээд нөхрийнхөө майкийг өмсчих үе ч байдаг” гэхэд “Нөхөр чинь конторт “Может быть” /Орос үнэртэй ус/ ханхлуулсан хүүхнүүдийн дунд сууж байгаад харихад нь чи гэртээ навсайгаад, унтлагын хувцас ч өмсдөггүй байж болохгүй ш дээ” гэж хэлж байсан. Тэгээд би нөхөртөө Удвал дарга надад ингэж хэллээ... гээд царайг нь ажиглахад “Хөхний сүү ханхлуулсан миний авгай “Может быть”-ээс илүү шүү” гэж хэлж билээ. Ингэж би С.Удвал даргын үгээр далимдуулан нөхрийнхөө сэтгэлийг таньж авсан юм. Тухайн үед намайг “Хөөрхий энэ нялх хүүхэдтэй, биеэ гаргуунд нь хаяж байж нөхөртөө гологдох вий” гэсэндээ хэлж байж шүү дээ. Сүүлд бие нь муудаад ирэхээр ядруу байгаагаа хэнд ч харуулахыг хүсээгүй. Эргэж очоод гэрт нь оръё гэхэд “Хэрэггүй ээ, өөрөө биеэ бодоорой” гээд утасны цаанаас сул дуугарч байсан даа. Нэг удаа “Эмэгтэй хүн төрд орно гэдэг хэцүү. Эр хүн авгайгаа хажуудаа л байлгаж байх дуртай байдаг юм” гэж хэлж байснаас нь эргээд бодоход энэ хүн  тэр хүчирхэг үедээ ханийн хайр халамжаар дутаж л явсан болов уу даа. Харин амьдралын сүүлийнх нь он жилүүдэд Дорж гуай сэтгэлийн хань болсон шүү. Манай дарга сэрүүн тунгалагтаа том хүү Б.Өнөбаатарынхаа эхнэрт нь их сайн, зохиолынхоо мөнгийг аваад л эхнэрт нь тусгай үйлчилгээнд очиж цагаан хурган шуба захиалж өгч байсан. Монголын зохиолчид халамцуу таарахад “Чи бас уучихаа юу, биеэ бодоорой” гэж хэлнэ. Хэнтэй ч нэг л янзаар харьцдаг хүн байлаа” хэмээн үе үе нулимс цийлэлзүүлэн ярьж байсан юм.

 

 

МЭХ-ны 90 жилийн ойд зориулан хэвлэсэн “Он цагийн дурсамж” номонд, дээр нэр дурдагдсан Б.Өнөбаатар гуайн гэргий Н.Алтанцэцэг нэгэн дурсамжийг үлдээсэн байдгийг та бүхэнтэй хуваалцъя. Тэрээр “Би энэ хүний том хүү Өнөбаатартай ханилсныхаа хувьд, ууган бэрийн хувьд ээжийн талаар сэтгэгдлээ хэлэх анхны тохиолдол энэ юм. Ээж маань Монголын ард түмний бахархал болсон эмэгтэй байсан төдийгүй ер бусын гайхамшигтай хадам ээж байсан. Тэр ер бусын хандлага нь нөхөр бид хоёрыг танилцаж суух үед ч гарч байлаа. Би нөхөртэйгөө Ленинградын их сургуулийн 4-р курс төгсөөд зуны амралтаараа Тэрэлжид амарч байхдаа танилцсан. Сургуульдаа буцахын өмнө гэрээр нь орж “баяртай” гээд явъя гэж суутал манай гэрийн утасны дугаарыг асууснаа тэр дороо залган аавтай яриад, “Энэ Өнөбаатарыг танайд өвөлжүүлье” гэдэг байгаа. Үнэхээр тэр жил Өнөбаатар намайг байхгүйд манайд бүтэн жил болсон. Ингэж бид хоёрын гэрлэлтийг ээж шуурхайлсан юм. Харин бид гэрлээд, би бусад залуусын л адил ямар бэр болсноо ухаарах сөхөөгүй, хүүхэд шуухад, ажил гээд л явж байсан. Хүүхэд өвдөх, амьдралд тохиолдох аар саар бэрхшээлийн үед л ээжид хандана. Хааяа баяр ёслол, гадаад явах үеэр нь ч юм уу, наадмын үеэр очихоороо би гэрийн ажил хийх гэнэ. Тэгэхэд ээж “Гар чинь муухай болчихно, хувцас чинь заваарчихна” гэж хэлдэг байв. Ийм л ховор хадам даа. Гадагшаа хуралд явахдаа надаар чемоданаа бэлтгүүлж, ямар цүнх, гутал хослуулахаа ярилцана. Би дуртайяа тэр ажлыг нь хийдэг байсан. Бид хоёр их дотно, Москвад сурч байхад “Миний хайртай хөөрхөн бэр” гээд л захиа, ил захидал бичдэг байсан. Тэр үед би надад их сайн, хайртай гэдгийг ухамсарладаггүй, ойлгодоггүй байсан. Эргүүлээд тэр хэмжээгээр хайрлах ухаан байгаагүй. Харин ээжийгээ би нэг л удаа баярлуулсан байх. Тэтгэвэртээ гарчихаад нэлээд ганцаардсан. Бид зав чөлөөгүй улсууд, ээжийн ганцаардлыг төдийлөн мэддэггүй байсан. Сайн л бол “Та манайд очоорой” гэнэ. Харин нэг удаа ээж “Ээж нь ганцаардаад байх юм. Та нарын хэнийд нь ч очсон намайг асарч халамжлаад сайхан л явуулна. Гэхдээ би айлд баймааргүй байна. Надад аяга цайгаа хуваагаад уучих, санасан бодсоноо ярьж хөөрөх хань хэрэгтэй байна. Надад тийм хүн бий” гэсэн. Энэ нь цаад утгаараа биднээс санал авсан хэрэг. Энэ үед би ээжийг их өрөвдөж, нөхөр болон дүү нарт ойлгуулахыг оролдож байсан... Тэгээд насан өөд болтлоо бидний авч өгсөн орос тавилгатай байрандаа, Дорж гуайтай сэтгэлийнхээ зоргоор амьдарсан даа. Удвал ээжтэй нэг гэр бүлд амьдарч,  энэ агуу хүнээс ихийг сурч мэдэх, хүний амьдралын баяр баясгалан, гуниг зовлонг мэдэрч, үр удмыг нь тээж өсгөх ховорхон хувь заяа надад тохиосон” гэсэн дурсамжийг түүний хайртай бэр МУИС-ийн олон улсын харилцааны сургуулийн захирал, доктор профессор Н.Алтанцэцэг бичиж үлдээсэн байдаг юм.

 

 

 “...Ээж нь хүүхдэдээ, эгч нь дүүдээ бичихийн адил энгийн бөгөөд шулуун үг надаас гарахаас биш, хан тэнгэрийн оргилд эс гаргаж, хаан титэм үл өмсгөнөм чамд. Сайн хүнээ сэтгэл дотроо сансрын өндөрт хүртэл магтавч, нүүрэн дээр нь зөвхөн дээвэр хүртэл магтан сайшаадаг нь нисчих вий гэж айсных...” хэмээн зохиолчиддоо захих түүний ИХ ХУВЬ заяа ийм буюу. 20-р зууны Монгол улсын хөгжил дэвшил, соёл боловсрол, бүсгүйчүүдийн соён гэгээрэлд нэг насныхаа амьдралыг зориулсан, алсрах тусам тодордог хол өндрийн оргил, Монгол сэхээтний тод дүр С.Удвал ахайтны мэндэлсний 100 жилийн ой ирэх 2020 онд тохиох юм. Тэрээр 1976 онд “Чангас зогсоо хоёр” “Булган хангайн эрдэнэ” зохиолоороо Монголын зохиолчдын эвлэлийн шагнал, 1978 онд “Их хувь заяа” романаараа төрийн шагнал хүртсэн билээ.

 

 

Сэтгүүлч редактор Ю.Шүрэнцэцэг

 

 

 

 

 



Энэ МЭДЭЭ танд таалагдаж байвал Like хийгээрэй. Танд баярлалаа.
Манай САЙТ танд таалагдаж байвал Like хийгээрэй. Танд баярлалаа.

Copyright @ 2019 womenofmongolia.mn All rights reserved.