“АЖЛЫН БАЙР-ДАРАМТГҮЙ ОРЧИН” хэлэлцүүлэг өрнөлөө
2019 оны 11 сарын 19
Монгол бүсгүй онгоцонд хүний амь аварчээ
2019 оны 11 сарын 19
СЭРЭМЖЛҮҮЛЭГ: Амралтын өдрүүдэд зургаан иргэн осгож нас барж…
2019 оны 11 сарын 19
МЭХ-ны Ерөнхийлөгч Б.Оюунгэрэлийг КОЙКА-гийн суурин төлөөлөг…
2019 оны 11 сарын 18
"Алунгоо" шагналд нэр дэвших оны шилдэг эмэгтэйчүүдийн бүртг…
2019 оны 11 сарын 18
Г.Угалзцэцэг: МЭХ-ны "Алунгоо" шагналын эзэн болсон нь нэр т…
2019 оны 11 сарын 18
МЭХ-ны гүйцэтгэх захирал А.Алтанчимэг “Соёлыг түгээгч” Б.Нар…
2019 оны 11 сарын 18
С.Гантогоо: Залуусаа “Аз”-тай байхыг хүсвэл Хөдөлмөрлө
2019 оны 11 сарын 18
Ж.Цогтсугар: МЭХ-ны архины эсрэг тэмцэх санаачилга нь Монгол…
2019 оны 11 сарын 18
МЭХ-ны “Соёлыг түгээгч” залуус батламжаа гардан авлаа
2019 оны 11 сарын 15
С.МӨНХБАТ: "БААСАН ГАРИГ" БОЛ АРХИ ҮЙЛДВЭРЛЭГЧИД БИДНИЙ АМЬД…
2019 оны 11 сарын 15
Бяцхан зорчигчтой автобусанд зам тавьж өгөөрэй
2019 оны 11 сарын 15
Монголын эмэгтэйчүүдийн холбоо 2020 онд “АРХИ”-тай тэмцэнэ
2019 оны 11 сарын 14
63 гишүүн 100 хувийн саналаар Үндсэн хуульд оруулсан нэмэлт,…
2019 оны 11 сарын 14
"Алунгоо-2018" аялагчдын сэтгэгдэл
2019 оны 11 сарын 13
"Алунгоо-2018 цом"-ын эзэд гадаадад аяллаа
2019 оны 11 сарын 13
ТББ: Ашгийн бус байгууллагын тухай хуулийн төслийг засварлах…
2019 оны 11 сарын 12
Хүчтэй цасан шуурга шуурч, хүйтэрнэ
2019 оны 11 сарын 11
“МЭХ”-ны Увс аймгийн эмэгтэйчүүдийн зөвлөл 
2019 оны 11 сарын 11
КАЗАХСТАНЫ БИЗНЕС ЭРХЛЭГЧ ЭМЭГТЭЙЧҮҮДИЙН ХОЛБОО
2019 оны 11 сарын 08
НАЙМАН ГИНЖИН ХОЛБООГООР  ГАГНАГДСАН ХОС
2019 оны 11 сарын 07
ГУРВАН ҮНЭЭ ГАНЦ МОРИО ГАРАМГАЙ ӨСГӨСӨН Шилдэг  фермер
2019 оны 11 сарын 06
Иргэн Б.Болороо: ҮРИЙГ МИНЬ ЭЦЭГГҮЙ, НАМАЙГ ХАНЬГҮЙ, ЭЭЖИЙГ…
2019 оны 11 сарын 05
Төрийн албан дахь “Одбаяр”-ууд
2019 оны 11 сарын 05
ДАНАГАР ДАМПЫН БҮХЭЭГЭЭС АВСТРАЛИЙН УУРХАЙГ ЗОРИХ БҮСГҮЙ
2019 оны 11 сарын 05
Д.Одбаярыг мэдүүлэг өгөхгүй Монгол руу буцвал, хэргийг шууд …
2019 оны 11 сарын 04
ТЭНХЭЭТ ХҮЛГИЙН ЭЗЭН
2019 оны 11 сарын 04
“Үжин” төвийн захирал Д.Ундрааг МЭХ-ны  ХҮНДЭТ ТЭМДЭГ-ээр ша…
2019 оны 11 сарын 01
Дэлхийн зах зээлд өрсөлдөхөөр Монголын гоо сайхан бүтээгдэхү…
2019 оны 11 сарын 01
Зүтгүүр
2019 оны 11 сарын 01
МЭХ-ны Ерөнхийлөгч Б.Оюунгэрэл БНСУ-д ажиллаж байна
2019 оны 10 сарын 31
“Алтан ишиг“-ний ЖИНХЭНЭ эзэн
2019 оны 10 сарын 31
МЭХ-ны Ерөнхийлөгч Б.Оюунгэрэл Сөүл хотын “Mongolian Weekend…
2019 оны 10 сарын 30
Ховд аймагт 1308 хөөмийч нэгэн зэрэг хөөмийлж “Гиннесийн ном…
2019 оны 10 сарын 30
МЭХ-ны БНСУ дахь салбар зөвлөл амжилт гаргасан гимнастикчдыг…
2019 оны 10 сарын 30
“Сүнсний баяр”-ыг тэмдэглэхгүй байхыг бүх шатны боловсролын …
2019 оны 10 сарын 30
БҮГД НАЙРАМДАХ СОЛОНГОС УЛС
2019 оны 10 сарын 30
Д.Отгонжаргал: Хүсч, мөрөөдөж, хичээж чадвал хүн бүрт боломж…
2019 оны 10 сарын 29
Шийдвэр гаргах түвшин дэх эмэгтэйчүүдийн оролцоог хангах зор…
2019 оны 10 сарын 28
Өвөрбайгалийн хязгаар нутгийн эмэгтэйчүүд МЭХ-нд зочиллоо
2019 оны 10 сарын 28
МЭХ-ны Ерөнхийлөгч Б.Оюунгэрэл Эрүүгийн хуульд нэмэлт өөрчлө…
2019 оны 10 сарын 28
Хэнтий аймгийн эмэгтэйчүүд "ХАМТДАА ХАМГААЛЪЯ" хөдөлгөөнд нэ…
2019 оны 10 сарын 28
МЭХ-ны Хэнтий аймгийн эмэгтэйчүүдийн зөвлөлийн тэргүүнээр Г.…
2019 оны 10 сарын 25
МЭХ-ны Сүхбаатар аймгийн эмэгтэйчүүдийн зөвлөлийн тэргүүнээр…
2019 оны 10 сарын 24
"ЗЕНИТЧДИЙН ХОЛБОО" ТББ-ЫН ДЭРГЭДЭХ ЭМЭГТЭЙЧҮҮДИЙН ЗӨВЛӨЛ
2019 оны 10 сарын 24
МЭХ-ны Ерөнхийлөгч Б.Оюунгэрэл Дорнод аймагт ажиллалаа
2019 оны 10 сарын 23
“МОНГОЛЫН ЭМЭГТЭЙЧҮҮДИЙН ХОЛБОО”-НЫ ДАРХАН-УУЛ АЙМАГ ДАХЬ ЗӨ…
2019 оны 10 сарын 22
Хальтиргаа гулгаа үүсэхийг онцгойлон анхааруулж байна
2019 оны 10 сарын 22
Эрүүл мэндийн сайд Д.Сарангэрэл НАМЭХ-ны ерөнхийлөгчөөр сонг…
2019 оны 10 сарын 21
ХЭЗЭЭ Ч ГАНХАХГҮЙ ХОС БАГАНА
2019 оны 10 сарын 21
МОНГОЛЫН ЭМЭГТЭЙЧҮҮДИЙН ХОЛБОО ДЭЛХИЙН ГЭР БҮЛИЙН ӨДРИЙГ “АР…
2019 оны 08 сарын 20
МЭХ-ны Хүндэт ерөнхийлөгч Д.Мөнхөө Ерөнхий сайдын зөвлөх бол…
2019 оны 08 сарын 20
Иргэн Б.Болороо: ҮРИЙГ МИНЬ ЭЦЭГГҮЙ, НАМАЙГ ХАНЬГҮЙ, ЭЭЖИЙГ…
2019 оны 11 сарын 05
МЭХ-ны зуны сургалт хоёр дахь өдрөө үргэлжилж байна
2019 оны 08 сарын 20
Энэ жилээс “Дэлхийн гэр бүлийн өдөр”-ийг улс даяар үр дүнтэй…
2019 оны 08 сарын 20
Л.Амгалан: Эмэгтэйчүүд ахуй амьдралынхаа бүсээс гарч чадахгү…
2019 оны 10 сарын 16
МЭХ ХУУЛИЙН БОДЛОГЫН ЗӨВЛӨЛТЭЙ БОЛЛОО
2019 оны 08 сарын 21
Дэлхийн эмэгтэйчүүдийн дээд чуулганд МЭХ 12 дахь жилдээ орол…
2019 оны 08 сарын 21
ARIUNAA SURI брэндийг үүсгэн байгуулагч С.Ариунаа: Энэ том г…
2019 оны 08 сарын 21
ХАТТАЙ ТӨМӨР ЗОРЖ, ХАЛУУН МЕТАЛЛТАЙ ХАРЬЦДАГ БҮСГҮЙ
2019 оны 08 сарын 20
Б.ОЮУНГЭРЭЛ: СОЁН ГЭГЭЭРЛИЙГ ЭРЭЛХИЙЛЖ МОНГОЛ ДАРХЛААГ БИЙ Б…
2019 оны 08 сарын 21
Монголын эмэгтэйчүүдийн холбоо 2020 онд “АРХИ”-тай тэмцэнэ
2019 оны 11 сарын 14
Монголын эмэгтэйчүүдийн холбоо "Уран бүсгүйчүүдийн нэгдэл" с…
2019 оны 08 сарын 21
Эмэгтэйчүүдийн холбооны Ерөнхийлөгч Элчин сайдуудтай уулзлаа
2019 оны 08 сарын 21
Гэр бүлийн бүрэн бүтэн байдал улсын ирээдүйг тодорхойлох хам…
2019 оны 08 сарын 21
“АЛУНГОО-2018 ЦОМ”-ЫН ЭЗЭД ГАДААДАД АЯЛЛАА
2019 оны 08 сарын 20
Монголын эмэгтэйчүүдийн холбоо
2019 оны 08 сарын 21
Монголын эмэгтэйчүүдийн холбооны Ерөнхий зөвлөлийн ээлжит ху…
2019 оны 08 сарын 21
ДЭЛХИЙГ ӨӨРЧИЛСӨН 20 ЭМЭГТЭЙ
2019 оны 10 сарын 18
Д.Одбаярыг мэдүүлэг өгөхгүй Монгол руу буцвал, хэргийг шууд …
2019 оны 11 сарын 04
БНСУ-ын виз мэдүүлэхэд 5 сая төгрөгийн барьцаа байршуулдгийг…
2019 оны 08 сарын 26
Далайд гарцгүй эмэгтэйчүүдийн чуулган Монголд болно
2019 оны 08 сарын 21
Шийдвэр гаргах түвшин дэх эмэгтэйчүүдийн оролцоог хангах зор…
2019 оны 10 сарын 28
МЭХ "Хамтдаа хамгаалъя" аяныг улс даяар эхлүүллээ
2019 оны 09 сарын 24
ШАН ТАТАГЧ
2019 оны 08 сарын 23
МЭХ УИХ-ын дарга Г.Занданшатарт хүүхдийг хүчирхийлэхийн эсрэ…
2019 оны 08 сарын 21
Олон Улсын Улаан Загалмайн Др.Гвендолин Пэн хүндэт зочноор о…
2019 оны 09 сарын 03
Б.Оюунгэрэл: Багш та хүүхэд бүхэнд замч нь, хүн бүрт хөтөч н…
2019 оны 08 сарын 21
ГЭГЭЭН АЛСЫН ТЭМҮҮЛЭЛ
2019 оны 08 сарын 20
Ч.БАТЧУЛУУН: 93 жилийн түүхтэй сэтгүүлийн 30 гаруй жилтэй …
2019 оны 08 сарын 21
МЭХ ОРОН НУТГИЙН САЛБАР ЗӨВЛӨЛӨӨ ЧАДАВХЖУУЛАХААР АЖИЛЛАЖ БАЙ…
2019 оны 08 сарын 21
Алсрах тусам тодордог хол өндрийн оргил
2019 оны 08 сарын 21
МЭХ-ны Ерөнхийлөгч “Олон улсын бизнес эрхлэгч эмэгтэйчүүд”-и…
2019 оны 08 сарын 20
Монголын эмэгтэйчүүдийн холбоо, ХЧДМЗ-тай хамтран ажиллана
2019 оны 08 сарын 21
Эрүүлжүүлэгдэж буй эмэгтэйчүүдийн нас залуу, давтамж нэмэгдэ…
2019 оны 08 сарын 21
Хүн амины хэргээр шийтгүүлсэн эмэгтэйчүүдийн талаас илүү хув…
2019 оны 08 сарын 21
Шведийн сайд Пер Андерс Сунессон туршлагаасаа хуваалцаж, илт…
2019 оны 09 сарын 03
Г.Амартүвшин: Эмэгтэйчүүдийн эрхэлдэг бизнес нь санхүүгийн х…
2019 оны 09 сарын 27
АНУ-ын ЭСЯ-д уулзалт зохион байгууллаа
2019 оны 08 сарын 21
МЭХ-ны Солонгос дахь төлөөлөгчийн газар БНСУ-ын эмэгтэйчүүди…
2019 оны 08 сарын 21
Дэлхийн зах зээлд өрсөлдөхөөр Монголын гоо сайхан бүтээгдэхү…
2019 оны 11 сарын 01
Д.Отгонжаргал: Хүсч, мөрөөдөж, хичээж чадвал хүн бүрт боломж…
2019 оны 10 сарын 29
МЭХ-ны Ерөнхийлөгч Б.Оюунгэрэл БНСУ-д ажиллаж байна
2019 оны 10 сарын 31
Эмэгтэйчүүдийн дипломат клуб
2019 оны 08 сарын 21
"Илүү сайхан ирээдүйн төлөө" Тунхаглал
2019 оны 09 сарын 26
Эрүүгийн хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах талаар МЭХ-ны хуулий…
2019 оны 10 сарын 14
НҮБ-ын Анна-Карин Жатфорс зочин илтгэгчээр оролцож, үг хэлнэ
2019 оны 09 сарын 05
“МОНГОЛЫН ЭМЭГТЭЙЧҮҮДИЙН ХОЛБОО”-НЫ ДАРХАН-УУЛ АЙМАГ ДАХЬ ЗӨ…
2019 оны 10 сарын 22
Якутын эмэгтэйчүүдийн авто аяллын баг МЭХ-нд зочиллоо
2019 оны 08 сарын 27
МЭХ-ны Төв аймаг дахь салбар зөвлөл хуралдлаа
2019 оны 08 сарын 20
Монголын эмэгтэйчүүдийн холбоо 2020 онд “АРХИ”-тай тэмцэнэ
2019 оны 11 сарын 14
"Алунгоо-2018" аялагчдын сэтгэгдэл
2019 оны 11 сарын 13
"Алунгоо-2018 цом"-ын эзэд гадаадад аяллаа
2019 оны 11 сарын 13
Бяцхан зорчигчтой автобусанд зам тавьж өгөөрэй
2019 оны 11 сарын 15
63 гишүүн 100 хувийн саналаар Үндсэн хуульд оруулсан нэмэлт,…
2019 оны 11 сарын 14
С.МӨНХБАТ: "БААСАН ГАРИГ" БОЛ АРХИ ҮЙЛДВЭРЛЭГЧИД БИДНИЙ АМЬД…
2019 оны 11 сарын 15
МЭХ-ны “Соёлыг түгээгч” залуус батламжаа гардан авлаа
2019 оны 11 сарын 15
Ж.Цогтсугар: МЭХ-ны архины эсрэг тэмцэх санаачилга нь Монгол…
2019 оны 11 сарын 18
С.Гантогоо: Залуусаа “Аз”-тай байхыг хүсвэл Хөдөлмөрлө
2019 оны 11 сарын 18
МЭХ-ны гүйцэтгэх захирал А.Алтанчимэг “Соёлыг түгээгч” Б.Нар…
2019 оны 11 сарын 18
Г.Угалзцэцэг: МЭХ-ны "Алунгоо" шагналын эзэн болсон нь нэр т…
2019 оны 11 сарын 18
"Алунгоо" шагналд нэр дэвших оны шилдэг эмэгтэйчүүдийн бүртг…
2019 оны 11 сарын 18
МЭХ-ны Ерөнхийлөгч Б.Оюунгэрэлийг КОЙКА-гийн суурин төлөөлөг…
2019 оны 11 сарын 18
“АЖЛЫН БАЙР-ДАРАМТГҮЙ ОРЧИН” хэлэлцүүлэг өрнөлөө
2019 оны 11 сарын 19
СЭРЭМЖЛҮҮЛЭГ: Амралтын өдрүүдэд зургаан иргэн осгож нас барж…
2019 оны 11 сарын 19
Монгол бүсгүй онгоцонд хүний амь аварчээ
2019 оны 11 сарын 19

ГУРВАН ҮНЭЭ ГАНЦ МОРИО ГАРАМГАЙ ӨСГӨСӨН Шилдэг  фермер

ГУРВАН ҮНЭЭ ГАНЦ МОРИО ГАРАМГАЙ ӨСГӨСӨН Шилдэг  фермер

“Монголын эмэгтэйчүүд” сэтгүүл бүхий л аймагт сэтгүүлчээ илгээн улс үндэстнийхээ хөгжил, түүх, намтрын хэлхээс, үнэт заншлаа олон зуун жил хадгалж хамгаалж ирсэн малчин түмнийхээ аж байдлыг сурвалжилж “Малчны хотонд” буландаа нийтэлдэг.

Энэ удаа МЭХ-ны Ерөнхий­лөгчийн баруун бүсэд ажилласан томилолттой давх­цуулж Увс аймагт ажиллалаа. Бид МЭХ-ны Увс аймаг дахь салбар зөвлөлийн тэргүүн Д.Энхтуяагийн тус­ламжтай­гаар хаврын нар ээсэн урт сайхан өдөр замд гарч, Улаангом сумын 8-р багийн нутаг “Усан тогтоолдог”-т орших, 2019 оны МОНГОЛ УЛСЫН АВАРГА ФЕРМЕР Т.Алтангэрэлийн хотонд хүрч очсон юм.

“Ажилтай, анхиатай айлын хот хороо нь хүртэл өөр байдаг” гэдэгчлэн цэлгэр сайхан хашаатай, цэмцгэр сайхан айл биднийг угтсан. Монгол Улсын аварга фермер Т.Алтангэрэлийн гэргийг Ш.Жавзандулам гэдэг. Тэрээр холын гийчдийг зочилдог Монгол уламжлалаар идээ ундаа дэлгэн, төв суурин газрын сонин сайхан асууж байв. Эзэгтэйн цай гал дээр даргилах хүртэл сэтгүүлч би хот хороогоор холхин, шинэхэн төл тугал, хурга, уналгын морьдын зураг дарсан шиг ээ, туслах малчинтай хууч хөөрөн гадаалж яваад ирэв.

Увс аймагт социализмын үед нэлээд олон малчин, саальчинтай “Цагаан үнээний ферм” байж. Манай зочдын аав ээжүүд тус фермд ажилладаг байснаас хожмоо үр хойчис нь фермийн аж ахуй эрхлэхийн үндэс болсныг тэдний ярианаас ойлгосон юм.

Энэ байранд өдгөө симменталь /шар тарлан/ үүлдрийн үхрийн удам угшил 100 гаруй үнээ өвөлждөг. “Малаа цус ойртохоос сэргийлж урд аймгуудаас бух авч сольдог” хэмээн гэрийн эзэд ярьж байсан. Т.Алтангэрэл гуайнх энэхүү “Усан тогтоолго” хэмээх газар суурьшин өвөлжөөд, зундаа Улаан уулын ар талд Харзын гатлагад зусдаг ажээ.

Манай зочных 300 гаруй толгой малтайгаас 100 гаруй нь хонь, уналга эдэлгээний хэдэн адуутай хэмээн даруухан өгүүлсэн юм.

2019 оны 4-р сарын 12-ны байдлаар 22 үнээ сааж, өдөрт 95-100 литр сүү Улаангомын төв рүү нийлүүлж буйгаа дурдсан. “Ногоо цагаа сайн гартал, бараг 6 сар хүртэл үнээнүүдээ тэжээнэ. Байгаль сайхан болох хүртэл үхрүүдээ асарч тэжээгээд л саагаад байна. Түүнээс биш туугаад бэлчээрлүүлээд сааль сүү авна гэж байхгүй. Зуны нөхцөлд л бэлчээрт гардаг. 11 сараас эхлээд дараа зун болтол байнгын тэжээвэрт зогсоодог” хэмээн эзэгтэй ярьсан юм. Хашаа хороо, худаг ус эргэж явсаар хэсэг хугацааны дараа гэрт ороход гэрийн эзэн зочидтой яриа үүсгэн хоймортоо сууж байв. Цай хоол бэлтгэн, галаа эргэх эзэгтэйгээс тухтай ярилцах зөвшөөрөл хүсээд гэрийн зүүн хэсэгт аминчхан яриа өрнүүллээ.

Гэргий Ш.Жавзандуламаас гэр бүл, ажил амьдралынх нь түүхийг тодруулахад: “Бид 1993 онд айл гэр болж, 1994 онд анхны хүүхдээ төрүүлсэн. Манай ээж, аав, мөн ханийн минь ээж, аав ч энэ нутагтаа ажиллаж амьдарцгаадаг улс байлаа. Манай хүн анх “Цагаан үнээний ферм”-д тэжээлийн цехэд ажиллан, бяруу малладаг байсан. Харин би 8-р анги төгсөөд сургуулийн хуваарь авсан атлаа нэг л мэдэхэд сургуульдаа ч явсан юмгүй нөхрөө дагаад саальчин болохоор шийдчихсэн. Тэр үед нэгдэл нийгэм тарж бүх юм эмх замбараагүй, бараа таваар ч хомс болоод байсан үе. Бид 2-3 үнээтэй, уналгын ганц морьтой айл гэр болж байлаа. Тэгэхэд манайх өнөөдрийнх шиг өдий дайны фермер болно гэсэн төсөөлөл үнэндээ надад байгаагүй. Миний ханийн ээж аав бурхан болчихсон, хань минь ганц дүүтэйгээ үлдсэн байсан. Өдгөө манайх гурван хүүтэй, тэднийгээ бүгдийг нь дээд сургуульд сургаад, ажил амьдрал маань дэвжин дээшилж явна” хэмээн хөдөлмөрч хичээнгүй ханийнхаа тухай тэрээр нүүр бардам ярьж байлаа.

Түүнчлэн “Фермерийн аж ахуйн онцлог бол өвс тээжээлээ сайн бэлдээд малаа байран суурин тэжээж маллах, түүнийхээ үр дүнд өндөр үр шим, ашиг хүртэх” хэмээн хэлээд өвлийн нөхцөлд малаа байнгын асаргаагаар маллана. Манай үхрүүд их тансаг аа. Дээд зэргийн чанартай өвс, тэжээл идэж байж их сүү өгнө. Нэг үнээнээс дунджаар 10-12 литр сүү саадаг” хэмээн хүүрнэсэн.

Монгол Улсын аварга фермер Т.Алтангэрэлийнх Улаангом хотын хүн ардыг шинэ сүүгээр тасралтгүй хангах дархан үүргийг хүлээжээ. Жил бүр орон нутгийнхаа Нэгдсэн эмнэлэг, цэцэрлэг, сургууль, томоохон супермаркет, дэлгүүрүүдэд сүү, таргаа нийлүүлдэг. Жишээ нь, энэ жил зөвхөн эмнэлэгт 4000 литр сүү нийлүүлэх гэрээ хийжээ. Жилийн жилд мах, сүүний дээжээ “Хөдөө аж ахуйн газар”-ын лабораторид шинжлүүлэн хариугаа тендерийн материалдаа хавсаргадаг байна. Энэ мэтчилэн нарийн шалгуур давж байж сүү, сүүн бүтээгдэхүүн нийлүүлэх эрх олж авдаг тухайгаа ярьсан юм.

Зочных маань Увс аймгийн төв Улаангом хотоос 11 км зайд оршдог, аймгийн төвд ойр байх нь сүү саалиа борлуулах, эдийн засгийн эргэлтэд сайн нөлөөтэй ажээ. Эзэгтэйн хэлснээр “10-р сарын сүүлээс эхлээд бэлчээрийн малын сүү татарчихдаг, мөн бэлчээрт гарсан мал байгалийн эрхшээлд автах нь их байдаг бол фермерийн мал зуд турханд өртөхгүй нь давуу тал санагддаг.  Манай аймаг өвөлдөө -40 хэм хүрч хүйтэрдэг. Тиймээс намар цагт өвлийн бэлтгэлээ сайтар базаах нь чухал, ажиллаж л чадах юм бол бид ямар ч хахир өвлийг алзахгүй давна даа” хэмээн хэлээд гэрийн баруун хаяанд байсан хуучны орос /том/ автомашины банк задалж хийсэн хивэг дэвтээдэг сав руу заан, “Тэр дотор малынхаа хивгийг багсардаг юм. Манай үнээнүүд өдөрт 4-5 уутаар нь иддэг. Харин одоо цаг наашлаад гурван уутыг иддэг болоод байна” хэмээн ярилаа. Биднийг очиход хүүхдүүд нь эзгүй. Том хүү нь ХААИС-ийн Малын их эмчийн ангийг өнгөрсөн жил төгссөн бол дундах нь МУБИС-д Англи-солонгос хэлний ангид, бага хүүхэд нь Их засаг их сургуульд сурдаг ажээ.

Харваас ер зүгээр суухыг мэддэггүй болов уу гэмээр эзэгтэй Ш.Жавзандуламаас “Фермерийн ажил гэдгийг залхуу хүн урагшлуулахгүй юм байна. Таны хань энэ бизнест хэр үүрэг гүйцэтгэдэг вэ?” хэмээн асуухад. “Манай нөхөр маш ажилсаг хүн. Бүхий л ажилдаа 60-70 хувийн үүрэг гүйцэтгэнэ шүү дээ. Ихэнх ажлаа манай хүн өөрөө л гардаж хийдэг. Сааль сүү ихэссэн үед харин ч надад тустай, хоёулаа зэрэг гарч үнээгээ саана. Манайх механикжсан цахилгаан саалтуураар үхрээ саадаггүй. Үнээгээ саахад 1 цаг 30 минут зарцуулна. Дараа нь үхрээ тэжээнэ, одоо харин өдөр урт болоод өглөөд өвслөөд гаргачихдаг болж байна. Оройн ажил 16 цагт эхлээд 19 цагийн орчимд цэгцэрнэ. Нэг үе мэдлэг мэргэжил ч үгүй, үнээ саах гэж хүнтэй суусан билүү гэж ч боддог л байлаа. Харин одоо бол хүн мэргэжилгүй ч гэсэн хөдөлмөр хийж л чадвал амжилтанд хүрч болдог юм байна гэдгийг мэдэрч сууна” хэмээн хэлсэн юм. Ийнхүү гэргийтэй хөөрөлдсөний дараа гэрийн эзэнтэй үргэлжлүүлэн ярилцлаа.

2019 онд Монгол орны эрчимжсэн мал аж ахуй эрхлэгчдийн дундаас ажил үйлсээрээ шалгаран “МОНГОЛ УЛСЫН АВАРГА ФЕРМЕР” цол хүртсэн Т.Алтангэрэлээс фермерийн аж ахуйн онцлогийн талаар илүү дэлгэрэнгүй мэдээлэл авахыг хүслээ.

Тэрээр “Нийт “27 жил мал дагасан гэдгээ онцлоод “Манайх 10-17 га газраас хадлан бэлтгэдэг. Өвсний гарц багатай жил гаднаас худалдаж авдаг. Мөн 15-20 тонн хивэг хэрэглэнэ. Нэг тонн хивэг 400 мянган төгрөг байдаг бол, нэг машин  өвс 400-500 мянган төгрөгийн үнэтэй байдаг” хэмээн хэлсэн юм. Бэлчээрийн мал зун хээл авдаг бол эдний үнээнүүд хавар нь бүгд зэрэг төллөхгүй. Учир нь хээлтүүлгийг өөрсдөө зохицуулж, 8-р сараас 12 сар хүртэл ихэнх үхэр нь төллөдөг ажээ.

Фермерээс өөрөөр таны хамгийн сайн хийж чадах ажил юу вэ. Та ер нь юунд илүү авьяастай хүн бол хэмээн асуухад “Надад хүнээр заалгаж сурсан юм байхгүй ээ. Аливаа юмны учрыг өөрөө л олохыг хичээдэг. Миний хийсэн ахуйн хэрэглээний ойр зуурын олон юм бий. Хоёр жилийн өмнө 30 тонн өвстэй хашаа хороо маань галд автаад, гражтай юутайгаа шатсан. Тэр өвөлжин өвс худалдаж авч хавартай золгоод энэ хашаагаа шинээр төвхнүүлж аваад байж байна. Ямар хэлбэр бүтэцтэй, ямар зохион байгуулалтаар баривал зохимжтойг өөрөө төсөөлж тооцоолоод л хийнэ шүү дээ. Худаг усаа ч өөрөө гаргана. Ер нь хөдөөгийн амьдрал бол хүнд найдах юм биш шүү дээ. Манай нутаг говирхуу газар. Усны асуудал хэцүү. Малаа худаг гаргаад усалчихна. Харин хадлангийн талбайгаа мөнх цасан уулаа хайлахыг хүлээж байгаад Тээлийн голын ус багтаж ядах үед тариалангийн төвийн хойноос усаа тавьж, хадлангийн талбайгаа усалж авцгаадаг.

Манай энэ хавьд надтай адилхан фермерийн аж ахуй эрхэлж буй 10-аад айл байна. Бүгд л хамжиж дэмжээд том том чулууг нь өргөж тавиад л, хүрз жоотуу бариад орохоороо техникийн дайтай ажиллана шүү дээ” хэмээн нүд нь очтон ярьсан юм. Хадлангийн талбайдаа 6-р сарын 20-ноос анхны усалгаа хийгддэг бол, наадмын дараа, мөн 8-р сард дахин нэг услаад хадлангаа авдаг байна.

Түүний дурдсан 10-аад айл бол өөрийнх нь ажил үйлсээс үлгэр жишээ авч, энэ ах шиг хөдөлмөрлөвөл “зөв явна” гэдгийг анзаарсан залуус хөрш зэргэлдээ нь айлсан бууж, өдгөө мөн л Улаангом хотынхныг шинэ сүүгээр хангадаг шижигнэсэн фермерүүд болж яваа ажээ.

Зочноосоо “Танайх туслах малчинтай юу?” хэмээн асуухад хар багаасаа сургуулиас зугтаад манайх руу ирчихдэг, сургуульд нь аваачаад өгсөн ч, аав ээжид нь хүргэсэн ч хүрээд ирдэг нэг хүү байгаа. Малд дуртай гэж жигтэйхэн. Бид хоёрын хажууд өссөн тэр хүүгээ цэргээс халагдаад ирэхээр нь гэр бүрж, эхнэр авч өгөөд тусад нь гаргасан” хэмээн ярихад нь “Эхнэрийг нь хэн сонгоод өгчихөө вэ?” гэтэл “Манай хүн” хэмээн хэлээд инээвхийлэв. Ийнхүү 30-аад бог, 15 бод, 1 унагатай гүү, нэг морь тасалж өгч тусад нь гаргасан залуугийнх хаяа дэрлэн айлсжээ. “Хүний хүүхдэд эхнэр сонгоод айл болгочихсон хоёр өөрийнхөө хүүд гэргий сонгоод, хажуудаа “уяж” авахгүй бол ХААИС төгсгөж, аж ахуйгаа өвлүүлэх санаа тань талаар болчих юм биш биз” гэхэд “Энд ирээд мэргэжлийнхээ ажилд орчихвол, давхар аж ахуйгаа ахлаад явах л байх” хэмээн өгүүлсэн юм.

Хүн хүнд амьдралын ухаан гэдэг адил хэмжээтэй заяадаггүй ч гагцхүү хичээж, зүтгэж, хөдөлмөрлөж чадсан нь аяндаа л амжилт, алдар хүндийн эзэн болдог ажээ. Түүнчлэн тэдэнтэй ярилцаж суухдаа үнээгээ хүртэл хамт гараад саачихдаг хэмээн хэлэх эхнэрийн харцнаас ганц уналгын морь, гурван үнээнээс өөр эд хөрөнгөгүй, жирэмсэн эхнэрээ сундлаад эмнэлэгт очихоор төв рүү зорьж явсан тэдэнд өдгөө солиод унах унаа, хагалаад идэх хонь, наадамд сойх хурд, найз нөхөд, үр хүүхдээрээ хүрээлүүлэн дутахын гачлангүй амьдралыг үүсгэж бүтээснээр нь бахархаж суулаа. “Бид хоёр ядуу байсаан. Гэхдээ бусдад атаархаж явсангүй. Таван үнээгээ 10, найман хонио 80 болгочих юмсан гэж өдөр бүр хичээнгүй зүтгэж, голцуу сүү таргаа борлуулсаар өдий дайтай амьдарч явна” хэмээн хэлсэн ханийнхаа дэргэд “Анх гэрлэхдээ ямар ч мэдлэг мэргэжил, ажилгүй хоёр хүн яаж амьдарна даа гэж бодож байсан ч хүн ижлээ олох гэдэг сайхан юм аа. Энэ орчлонд бүхнээ хуваалцаж, үүрийн гэгээнээс үдшийн бүрий тасартал хамтдаа хөдөлмөрлөж бүтээсэн хамтын амьдрал, үр хүүхдийн минь хүмүүжил том хувь заяа юм” хэмээн нулимс цийлэлзүүлэн хэлсэн гэргийн үг эр нөхрөө үнэлж хүндлэх их бахархлаар бялхаж байх шиг санагдсан.

Түүний хань Т.Алтангэрэл 16 настай, нэгдэл дундын үйлдвэрт 200 бяруу тасалж авсан сүрхий том малчин явах үед 1992 онд илгээлтийн саальчнаар гэргий нь ирж, тэр үеэс хойш өдий хүртлээ нэгэн биенээсээ илчээ холдуулж, хоёр сэтгэлээ хуваагаагүй ажээ.

Ийнхүү бяруу маллагчийн ажлаас амьдралд хөл тавьсан цэвэрч нямбай ажилтан 18 насандаа “Үнэн” сонинд бичигдэж байсан гэдэг. “Социализмын үед бүх зүйл эмх замбараатай, зохион байгуулалттай тийм сайхан нийгэмд ажиллаж амьдарч байтал нэг л өдөр нэгдэл маань тарж, улс өмчөө авч байна аа гээд хамаг малаа туугаад явахаар үнэхээр эвгүй байсан” хэмээн нүдээ сүүмийлгэн өнгөрснийг дурсах гэрийн эзний харц дундуур “Монгол Улсын шилдэг фермер” болох хүртэл хичээж зүтгэж, болгож бүтээж, эвлүүлж нийцүүлж босгон энэ цагтай золгосон бүтэн бүлээн амьдралынх нь өнгөрсөн он жилүүд жирэлзэн өнгөрөх шиг болов. Ийнхүү ярилцаж дуусмагц зочин маань гүнзгий амьсгал аван, “Одоо асуух зүйл чинь болов уу, хоол ид, бууз хөрлөө” хэмээн хэлээд суудлаасаа өндийн гадаалсан юм. Ирсэн гийчин буцаж, орсон бороо арилдгийн адилаар биднийг буцах үед, хаврын наран хэдийнээ хэлбийж, сэр сэр салхи сэтгэл хөвсөлзүүлэн үлээж байлаа.

Сэтгүүлч редактор Юрагийн Шүрэнцэцэг.

 



Энэ МЭДЭЭ танд таалагдаж байвал Like хийгээрэй. Танд баярлалаа.
Манай САЙТ танд таалагдаж байвал Like хийгээрэй. Танд баярлалаа.

Сэтгэгдэл бичих


Сэтгэгдэл 0
Copyright @ 2019 womenofmongolia.mn All rights reserved.